Naar Nieuws

‘Hoezo eigenwijs?’

Nieuws - 04 november 2015

Hoezo eigenwijs?

Blog door Bart Verhagen

Hoe was het ook alweer? De zorg in Nederland moest beter. En goedkoper. Hulpverlening en ondersteuning ging over te veel schijven, en dat maakte de zorg stroperig en dus kostbaar. Wijkteams, dat was het toverwoord voor een efficiëntere werkwijze. Zo konden ook de kosten binnen de perken worden gehouden. We zijn inmiddels bijna een jaar verder en 80% van alle Nederlandse gemeenten beschikt over wijkteams. En? Is de zorg nu beter? Zijn de kosten al gedaald? Het begint er hier en daar voorzichtig op te lijken. Maar het kan nog veel beter, denk ik. Te beginnen met de werkwijze van de nieuwe generalisten. Want die zijn me toch vaak een potje eigenwijs!

‘Als ik die hulp niet krijg, trek ik je kop van je romp. Ik weet je te vinden….’

‘Jullie zijn allemaal zakkenvullers!’ Met dit soort dreigementen en verwensingen kregen de wijkteams in een Nederlandse gemeente geregeld te maken. Aan mij de vraag of ik alle teams wilde trainen in het omgaan met agressie en geweld. Net als ieder ander wijkteam bestaan deze teams uit een bonte stoet van hulpverleners: mensen afkomstig uit maatschappelijk werk, verslavingszorg, psychiatrie, schuldhulpverlening, noem het maar. De een heeft een dikkere huid dan de ander, en laat de emotionele en/of agressieve uitbarstingen makkelijker van zich afglijden dan z’n collega’s. Prima, die verschillen, maar waar ligt de grens van het team en de organisatie als geheel? Wat is precies de werkwijze als iemand over de schreef gaat? Wanneer besluit het team unaniem dat het genoeg is geweest?

training-Bartluistert-2nw2Wat mij keer op keer verbaasd is dat wijkteams niet over vast omschreven handelingsprotocollen beschikken. Gevolg: urenlange besprekingen met collega-wijkteamleden over één casus. Weg tijdwinst, weg efficiëntie. Tijdens mijn trainingen gaven de deelnemers grif toe dat het belangrijk is om een heldere grens aan te geven tot hoe ver een cliënt kan gaan. Gezamenlijk bepaalden we dan ook hoe het team voortaan met agressie en geweld moest omgaan.

En toch ging het mis.

Met die zoon van een oudere cliënt bijvoorbeeld, bij wie de huishoudelijke hulp na een herindicatie van vier naar één dag was teruggeschroefd. Laaiend was hij over deze maatregel ten aanzien van zijn vader. De krachttermen vlogen over tafel, buitensporig agressief gedrag werd tentoongespreid. Hoewel de eerder geformuleerde grens al làng was bereikt, de dienstverlening hier had moeten worden gestaakt en er aangifte van bedreiging had moeten worden gedaan, ging de generalist tóch weer in gesprek met zoonlief. Uit compassie? Uit de ingesleten gewoonte om het persoonlijk op te willen lossen? Uit al dan niet bewuste competitiedrang (‘dat is mij toch maar mooi gelukt’). Wie het weet mag het zeggen, maar ondertussen draait de betreffende zoon de deur op slot, zodra de bemiddelende generalist een voet over de drempel heeft gezet. De situatie werd daarmee nog dreigender dan-ie al was.

Tijdens de bespreking van dit specifieke geval neemt de generalist het nog steeds voor de zoon op: ‘Ik kan die jongen toch niet aan z’n lot overlaten?’ En: ‘Als ik was weggegaan, was het vast fout afgelopen. Nee, echt, dit was een uitzondering op de regels die we eerder vaststelden over de omgang met agressie en geweld.’

Je voelt ‘m al aankomen: voor je het weet is alles en iedereen een uitzondering. Maar hé, we wisten toch allang dat wie zich aan de afgesproken werkwijze houdt meer kan betekenen? Voor zijn team en de cliënten? We zijn er toch van doordrongen dat als de generalist zelf de problemen van de burger oplost, je de cliënt nooit in beweging krijgt? We zien toch in dat die zogenaamde ‘reparatiereflex’ het aanboren van Eigen Kracht blokkeert?

Ja, iedereen weet het. De macht der gewoonte overheerst echter nog. Vandaar mijn appèl: Sta op teamleider! Formuleer die gezamenlijke teamnorm, wees alert op de reparatiereflex van je teamleden, stel grenzen aan het gedrag van cliënten, omschrijf en train de concrete methodieken die Eigen Kracht stimuleren.

En in vredesnaam: Houd je daaraan!