Naar Nieuws

Motiverende gespreksvoering: het belang voor de generalist

Nieuws - 13 juni 2016

Een sociale professional die als generalist werkt, kan niet zonder motiverende gespreksvoering. Maar wat is dat nou precies? En waarom is het zo belangrijk in het werk van generalisten in sociale wijkteams? Wij lopen mee met Bart Verhagen, trainer bij RadarVertige, die met twee collega’s een leertraject motiverende gespreksvoering uitvoert bij de wijkteams in Amersfoort en de Regio Eemland.

Gemeente formuleert doel

Het wijkteam in Amersfoort bestaat, net als de meeste teams, uit een bonte mix van mensen. Ze komen uit de zorg, maatschappelijke dienstverlening, wijkverpleging of jeugdreclassering. Inmiddels is iedereen generalist. Vanuit de gemeente is hun doel als volgt geformuleerd: “Het Wijkteam biedt ondersteuning, op een nieuwe manier. Dichtbij huis, snel en met vaste contactpersonen. Voor uw vragen en zorgen over uw gezin, de opvoeding van uw kinderen, echtscheiding, huiselijk geweld, psychische problemen, werkloosheid, geld, eenzaamheid, overlast en meer.”

Hulpverlenersstand

De nieuwe manier van werken komt nog niet overal helemaal uit de verf. In de praktijk blijken generalisten toch snel in de ‘hulpverlenersstand’ te schieten en onvoldoende gebruik te maken van het netwerk van de cliënt. De professionals moeten leren vertrouwen op zelfsturing en zelfredzaamheid van de burger. Hulpverleners die zich willen ontwikkelen tot generalist nieuwe stijl hebben veel baat bij een leertraject motiverende gespreksvoering.

Wat is motiverende gespreksvoering?

In 1983 introduceerde William Miller de term motiverende gespreksvoering. Sindsdien heeft het begrip zich steeds verder ontwikkeld. Tegenwoordig luidt een veelgebruikte definitie:

Motiverende gespreksvoering is een directieve persoonsgerichte gespreksstijl, bedoeld om verandering van gedrag te bevorderen door ambivalentie ten opzichte van verandering te helpen verhelderen en oplossen.

Motivatie versterken

Motiverende gespreksvoering is met name een veelgebruikte methode in gesprekken met mensen die hun gedrag of leefstijl willen aanpassen. De focus ligt op het versterken van de motivatie van de cliënt. Het is soms lastig om de juiste vragen te stellen. Cliënten vinden het niet altijd even makkelijk om over hun eigen gedrag en leefstijl te praten. Ze zijn zich niet bewust van de noodzaak of voelen zich niet zelf verantwoordelijk.

Voorbeelden om verandertaal op te roepen

Met de juiste vraagstelling is verandertaal op te roepen bij cliënten:

Nadelen van houden zoals het is

Wat vindt u vervelend aan de huidige situatie? Wat zal er volgens u gebeuren als u nergens iets aan veranderd?

Voordelen van verandering

Hoe zou u het graag anders willen zien? Wat zouden de voordelen zijn als u deze verandering aanbracht?

Optimisme over verandering

Wie kan u steunen om die verandering tot stand te brengen? Hoeveel vertrouwen hebt u dat u deze verandering kunt uitvoeren?

Bedoeling om te veranderen

Wat zou u willen proberen? Welke mogelijkheid past volgens u het meest bij u?

Onverschillige betrokkenheid

Alle mensen herbergen tegenstrijdigheden: Ik wil tien kilo afvallen, maar kan mijn eetpatroon echt niet aanpassen of Ik wil graag van mijn schulden af, maar kan onmogelijk nog zuiniger leven. Het is de kunst om cliënten tot de juiste keuze te motiveren en hen te laten inzien dat die beslissing hun eigen verantwoordelijkheid is. Valkuil voor generalisten is dat ze terugschieten in de ‘reparatiereflex’ en de oplossing willen aandragen. Dat komt de zelfredzaamheid van de cliënt niet ten goede. De juiste basishouding helpt om de reparatiereflex te voorkomen en bepaalt grotendeels ook de kwaliteit van het cliëntcontact. Die houding noemen wij ook wel onverschillige betrokkenheid.

De basishouding

De basishouding die centraal staat in motiverende gespreksvoering bestaat uit vier componenten:

  1. Samenwerken De generalist staat naast de cliënt in plaats van erboven.
  2. Aanvaarden De cliënt neemt soms andere beslissingen dan de generalist zou willen en kan ergens anders staan in het veranderproces.
  3. Ontlokken De generalist motiveert de cliënt om te veranderen en verandertaal te verkondigen.
  4. Compassie Het belang van de cliënt staat centraal en de generalist toont empathie.

Ondertussen moet de generalist de cliënt ook nog zien te ondersteunen bij de hulpvraag. Geen gemakkelijke opgave.

Oefenen, oefenen, oefenen

Nieuwe gewoontes aanleren betekent vaak vooral oude gewoontes afleren. Daarom moeten generalisten zo veel oefenen om zich de basishouding eigen te maken. Leren door te doen. Voor de generalist in het wijkteam vormt het leertraject motiverende gespreksvoering dan ook slechts de aanzet. Het leerproces begint pas echt in de praktijk.

Eerste reacties

De eerste trainingsdag motiverende gespreksvoering in Amersfoort was intensief. De generalisten zijn enthousiast en willen er graag mee verder. De meesten verwachten in hun dagelijkse werkpraktijk veel profijt te hebben van de basishouding. Een deelnemer licht toe:

Het is een zeer waardevolle training, zowel persoonlijk als voor het team. Soms is het lastig om casussen los te laten. In deze training ging dat erg goed, juist omdat we even niet werkten met bestaande casuïstiek. De ware aard kwam naar voren. Wat deze training bijzonder maakt, is het vele oefenen. We passen de theorie direct toe.

Wat levert motiverende gespreksvoering op in de praktijk?

Een paar weken na de eerste trainingsdag is er een terugkomdag in Amersfoort. Daar gaat het wijkteam in op de ervaringen van de afgelopen weken. Onder de generalisten is (nog steeds) veel enthousiasme merkbaar over motiverende gespreksvoering. Weliswaar staan ze pas aan het begin, maar er zijn al flinke stappen gezet. We luisteren naar wat er leeft bij de verschillende deelnemers:

Ik ben me veel bewuster van motiverende gespreksvoering en merk dat ik een deel van de technieken eigenlijk al toepas. Door de juiste vragen te stellen zet ik de cliënt aan het denken. Zo lok ik verandertaal uit. Dat geeft me veel energie.

Voor anderen blijft het nog wel stoeien:

De afgelopen weken heb ik bewust geoefend met motiverende gespreksvoering. Het is best lastig. Hoe blijf je rustig? Hoe houd je de basishouding aan? Aanvaarden vind ik lastig, vooral als mensen boos worden of gaan schelden.

Iedereen is het er inderdaad over eens dat aanvaarden het lastigste onderdeel is van de basishouding.

Gouden tip

We sluiten de eerste terugkomt dag af met een fraaie gouden tip van een van de deelnemers:

Cliënten moeten de ruimte krijgen om hun eigen beslissingen te nemen. Het voortraject is ontzettend belangrijk. In die periode bouw je de relatie met een cliënt op, dus daar moet je veel aandacht aan besteden. Mijn gouden tip? Heb geduld, want het kost tijd!

Derde terugkomdag

Na de derde terugkomdag zijn de medewerkers alleen maar enthousiaster geworden. Veel deelnemers passen motiverende gespreksvoering dagelijks toe en hebben geoefend in gesprekken met cliënten, onderling of in de privésfeer. Ze voelen dat ze nu beter aansluiten bij de cliënt, dat er minder wrijving is en dat de gesprekken veel soepeler verlopen. Een ervaring uit de praktijk laat dat goed zien. Een cliënt laat weten dat een gesprek heel anders verloopt dan bij eerdere ontmoetingen. Als de generalist vraagt waarom dat is, zegt het voorzichtige antwoord van de cliënt alles: “Ik heb het gevoel dat je nu voor het eerst echt naar me luisterde….”

Meer weten?

Behalve in Amersfoort en Eemland traint RadarVertige ook generalisten in onder meer Utrecht en Eindhoven. Deelnemers die al eerder in aanraking waren gekomen met MG beoordeelden de aanpak van RadarVertige als veruit de beste. Wilt u meer weten over Motiverende Gespreksvoering? Of hoe ook andere trainingen uw wijkteam beter kunnen laten functioneren? Neem contact op met Bart Verhagen, b.verhagen@radarvertige.nl, 020 643 3813

Dit artikel verscheen ook op Binnenlands Bestuur