Casus De Fabrique: boven de wet hangen voor zo ver dat kan

‘Je wil niet weten hoeveel tijd wij met z’n allen hebben verspild. Ik geloof er heilig in dat wij in onze rol als beleidsmaker, vergunningsverlener en toezichthouder een zorgplicht hebben naar de burger en naar de wet toe. Maar ik ben ook in gaan zien dat wij ons werk beter kunnen doen. Dat doen we vanaf 2021 deels met de omgevingswet. Maar als ambtenaren moeten wij ook onze eigen houding veranderen.’

In de jaren negentig was Jan Boer teamleider Milieudienst voor de Gemeente Maarssen. Sindsdien adviseert hij overheden en traint hij ambtenaren. Na al die jaren ziet hij de Omgevingswet met rasse schreden aankomen. En hij verheugt zich erop.

Zoals het een oude rot in vak betaamt heeft Jan nog een mooi verhaal over vroeger dat illustratief is voor wat moet veranderen om van de Omgevingswet een succes te maken. Het betreft de Fabrique, een grote evenementencomplex en kartbaan in Maarssen langs het Amsterdam-Rijnkanaal. Vroeger was het een industriecomplex maar het stond al vijf jaar leeg voor ondernemer Jan van Eck het in 1996 kocht. Nu komen er jaarlijks meer dan 100.000 bezoekers. Boer en zijn collega’s bij de gemeente hebben er hun handen vol aan gehad. Vooral door de manier waarop hun rol ingericht was.

De locatie van de Fabrique aan het Amsterdams-Rijnkanaal De locatie van de Fabrique aan het Amsterdams-Rijnkanaal

Ondernemer koopt pandje

Jan van Ecks’ ondernemershart ging jeuken toen hij het leegstaande industriecomplex zag. Wat contacten leggen, wat lobbyen bij wethouders. Die zagen het wel zitten dat iemand het leegstaande complex zou kopen en er wat moois van ging maken. Done deal zou u zeggen.  Politiek blij, ondernemer blij. Maar na de koop begon de realisatie. En toen kwam de ambtenarij in het spel.

‘Onze rol was zorgen dat de ondernemer alles netjes doet.’ aldus Boer, die destijds als teamleider bij de Milieudienst Maarssen belast was met de Fabrique. Boer stond tussen enerzijds de ondernemer samen met de politiek, en anderzijds de ambtenaren. ‘Mijn collega’s vertelden mij wat allemaal niet kon. Dat was leidend. Wij beschermen immers de regels en procedures. Maar de politiek zette de druk erop. Het moest lukken. In mijn positie tussen twee vuren was het soms lastig de juiste houding aan te nemen.’

Vijf jaar aan procedures

‘De uitdaging begon voor mij meteen met het wijzigen van het bestemmingsplan. Volgens de regels moesten wij als ambtenaren een negatief advies geven. Het was immers een industrieterrein. Daar kan je niet opeens veel verkeer toelaten. De bal moest terug naar de politiek. Na anderhalf jaar politiek getouwtrek is de bestemmingsplan aangepast.’

“Wij werden gedwongen om maatwerk te leveren”

Maar daarmee waren Boer en vooral ondernemer Van Eck er nog niet. Andere onderwerpen kwamen tevoorschijn. ‘Het gebouw is een monument en doordat hij een kartbaan ging aanleggen kreeg hij met meer milieuregels te maken. Bijzondere bepalingen in het omgevingsrecht werden relevant. Alle vergunningen zijn maatwerk. Het kostte ons (en ook de ondernemer) met de regels van toen heel veel tijd. Tijd die we liever hadden besteed aan meedenken aan goede oplossingen. Pas drie jaar nadat het bestemmingsplan gewijzigd was waren de vergunningen geregeld. We zijn dus totaal al 4,5 jaar verder.’

‘En omdat het gebouw ijzersterk gebouwd is vanwege de industriële functie, werd het voldoen aan die eisen voor de ondernemer een nog grotere klus dan het al was. Van Eck, die altijd leverde wat wij vroegen, stond te popelen om aan de slag te gaan.’

Wilt u oefenen met uw nieuwe rol onder de Omgevingswet? Schrijf u nu in voor de Omgevingswet Experience.

De omgevingswet

Dat zijn vijf dure jaren voor zowel de ondernemer als voor de overheid. ‘Alles wat we hebben gedaan was nodig, maar kostte ook wat hoor. De regels zijn er voor onze bescherming, de procedures zijn er om te zorgen dat we geen rare dingen doen. De standaarden zijn toegepast zoals we dat hier doen in Nederland. Maar om nou te zeggen dat dat vijf jaar moet duren. Nu zijn wij in een tijd gekomen waarin we sneller, effectiever, beter maar vooral meedenkender moeten handelen. Daarom is de Omgevingswet er gekomen.’

‘Met de Fabrique is het destijds, ondanks alles, toch gelukt door zoveel mogelijk af te stappen van de standaard patronen. Wij werden gedwongen om maatwerk te leveren. Ik moest boven de wet gaan hangen op een manier die ik niet gewend was. Die wij met z’n allen niet gewend waren.’

Kartbaan De FabriqueIn de Fabrique is een indoor kartbaan neergelegd.

Groen licht

Van Eck ging de Fabrique starten met een kartbaan, later zou ook een evenementenlocatie komen. Maar Boer vertelt dat er nog een paar adders onder het gras lagen. ‘In het gebouw gingen mensen werken en recreëren. Er reden karts met uitlaatgassen binnen rond. Er was een opslag voor een speciaal soort benzine. Je voelt hem wellicht al hangen. Arbo, brandweer, milieu-eisen. Met een dikke ventilator en een benzine-opslag in een bijgebouw zijn de hobbels opgelost. Maar we konden ook nog een half jaar bij de projectduur optellen. We zijn nu dus vijf jaar verder.’

Nieuwe wet, nieuwe houding

Uiteindelijk kon de Fabrique in 2001 zijn deuren openen en de eerste bezoekers van de Kartbaan verwelkomen. Inmiddels is het een bekende evenementenlocatie en wordt het vaak voor grote tv-producties gebruikt. ‘Dat lukte alleen door een houding aan te nemen dat het kan en te zorgen dat collega’s meegingen in die beweging. Hoe iets kon zochten we samen met de ondernemer uit.’

‘Nu moeten wij allemaal onszelf los wrikken uit de starheid die er nu nog in onze werkwijzen zit. De houding die we vroeger hadden kan niet meer. De nieuwe wet vervangt zestig regels. Daar komen er vier voor in de plaats. We hebben dus sowieso al minder regels waar wij op kunnen staan. En die regels vragen van ons dat wij meedenken met ontwikkelingen die vanuit de markt ontstaan.’

‘Als we dit traject hadden gedaan met de nieuwe omgevingswet? Dan had het geen vijf jaar geduurd, maar twee. Zolang wij handelen in de geest van de wet in plaats van de oude werkwijzen herhalen.’

Bent u zelf een beleidsmaker, vergunningsverlener of toezichthouder? Leer meer over uw nieuwe rol én over de inhoud van de Omgevingswet tijdens de Omgevingswet Experience. Een speciaal ontwikkeld opleidingstraject bestaande uit drie onderdelen waaronder een game. Hierin raakt u bekend met de nieuwe werkwijzen van de Omgevingswet. Meer informatie